Rotterdam nl

A roadmap for Hoek van Holland and Bospolder-Tussendijken

In April and May, stakeholders from Hoek van Holland and Bospolder-Tussendijken worked on a roadmap for both districts. Based on ideas and inspiration from earlier sessions, stakeholders worked to make a timeline more concrete, where interventions aimed at sustainable cultural tourism would be given a logical place. For the time being, the sessions were the last major brainstorming sessions within the framework of the European project SmartCulTour.

SmartCulTour in Rotterdam

The Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam is one of the six living labs participating in the European project SmartCulTour, which is funded by the European Commission within the framework of the H2020 programme. The aim of the living labs is to encourage networking between stakeholders in the tourism sector in order to develop best practices and innovative solutions for sustainable cultural tourism, which can then be shared with other European regions.

In recent months, several meetings have taken place in Hoek van Holland and Bospolder-Tussendijken. Neighbourhoods with great potential for the further development of sustainable cultural tourism. Want to know more about the meetings? Read here the article about the Serious Gaming sessions in the districts.

Hoek van Holland

On 14 April the roadmap session for Hoek van Holland took place in PLSTK-café. The session was a continuation of the previous sessions which focused on tools such as participatory system mapping, house of quality and serious gaming. The aim of the session on 14 April was to create ideas for the development of Hoek van Holland and at the same time to outline potential development paths.

New ideas are often difficult to come up with but are necessary to achieve innovations. We often revert to ideas from the past to try and make something new out of them. However, these ideas are often not very innovative. Wild ideas, on the other hand, can lead to innovations. To get to these wild ideas, the ‘ideation washing machine’ was used during the session. This is a tool that helps stakeholders to think out of the box and come up with wild ideas. Three elements were put in the washing machine, namely; the interventions from the previous sessions, elements that make Hoek van Holland the way it is and things that make the participants happy.

The elements were successfully mixed and worked out within a maximum of five minutes each. This resulted in new ideas, such as

– Various stories and experience routes

– Adding nature and gastro elements to a hip campsite

– Boulevard with balls; a lively boulevard with activities for young and old

– Various dining concepts such as: bunker in the bunker

Next, the stakeholders started working with the ‘Design Roadmapping Tool’. This tool can help areas to make conscious choices by stimulating discussion about:

– Developing types of experiences and what is missing for specific groups

– Timeline and prioritisation of interventions and ideas

– Who within an area, city should have a mandate.

By actually placing the roadmap on a long table, the stakeholders came up with nice timelines. As a follow-up to this session, the researchers involved in SmartCulTour will produce an action report that various participants can elaborate on in order to further perpetuate sustainable cultural tourism in the Hook of Holland.


On 18 May, the roadmap session in Bospolder-Tussendijken took place at De Fruitvis. The session had the same set-up as the roadmap session in Hoek van Holland. Of course, this time stakeholders from Bospolder-Tussendijken joined the session.

The ‘ideation washing machine’ again produced interesting ideas during this session, such as:

– Route through the neighbourhood – discover the world through the diversity in BoTu

– Best Brewed Beverage Festival – brew or drink delicious drinks (alcoholic and non-alcoholic)

– BoTu: Bo-Toons – special carrying boards to create new walking lines across the water

– International Electric BBQ Event – driving around electric BBQ event.

What is striking about all the ideas is that they mostly have to do with food and drink or celebrating the cultural diversity of the neighbourhood. These interventions are all fairly small-scale, but they are a better fit with the neighbourhood, where many small entrepreneurs work and where many ideas come from the neighbourhood itself.

The second part of the session was again the application of the ‘Design Roadmapping Tool’. The three timelines that were set out all started with an easy-to-organise event (e.g. coffee crawl), and then developed into larger interventions that require more structural funds and/or infrastructure. The interpretation in terms of responsibilities and mandates differed per group.

Naturally, the researchers will also come up with a concrete action report for this week, with which various stakeholders from Bospolder-Tussendijken can get to work.

Wonderful challenges in Split

From 11 to 13 May, Programme Manager of the Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam, Iris Kerst and Joël Ferdinandus from Rotterdam Partners had the opportunity to participate in an exchange within the framework of the European project SmartCultour. Destination: Split! SmartCultour focuses on the sustainable development of cultural tourism. This development takes place in a total of six European living labs and the Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam is one of them.


Exchange of knowledge and experience takes place between the living labs in Rotterdam, Split and Vicenza. Between 11 and 13 May Iris and Joel visited the region and the city of Split. At the beginning of June, the representatives of the various living labs will travel to Rotterdam, after which the final visit to Vicenza is planned for September. Each of the visits will focus on a different sub-theme related to cultural tourism. During the visit to Split, for example, the focus was on the challenges faced by the various stakeholders in the Croatian lab.

Visit to Sinj

Split is booming! More and more visitors from France, the United Kingdom and the Netherlands, among others, are finding their way to the place. This results in high visitor numbers. It is predicted that in 2022 Split will receive more tourists than ever before. Researchers from the University of Split, together with stakeholders from Split and the surrounding area, are looking into how to further develop cultural tourism in order to entice visitors to visit other places in the region in the future.

One of these places is Sinj, a village 35 kilometres north of Split. Sinj is mainly known for its church and the painting of the ‘Miraculous Madonna of Sinj’. The painting was made by an unknown painter and dates from the 15th or 16th century. According to the stories, the painting caused the Croatians to win the battle against the Turks in 1715. After that, the Madonna has caused many more miracles. The Madonna is the cause of much religious tourism, since there are many pilgrimages that pass through Sinj.

Sinj is also known for its Sinsjka Alka. An equestrian competition that has been held every first Sunday in August since 1715. The aim of the competition is for the riders to pass their lance through a ring (alka). The riders receive points for this. The contest still attracts thousands of visitors every year. The creation of the Alka museum means that visitors can now learn more about Alka all year round.

Stella Croatica

On Friday 13 May, a visit to Stella Croatica was planned. Stella Croatica is an Experience Centre in Klis where you can experience all things Dalmatian. Artisanal foodstuffs, health and beauty products are produced on the estate. Visitors can see the whole process of developing the products and learn more about the production in the museum. The production is done by local people, which makes Stella Croatica of great local importance.

Stella Croatica is a good example of craftsmanship in its purest form. After the interesting tour, there was a brainstorm with the account manager of Stella Croatica. The brainstorming highlighted the importance of the value of quality. Stella Croatica has good visitor numbers and is thinking about how to continue to combine the growing visitor numbers with good quality products and tours. A great challenge!

Valuable knowledge

The exchange has provided many new insights into the field of cultural tourism, visitor management, city marketing and hospitality. These insights will be included in the projects and collaborations that the Urban Leisure & Tourism Lab Rotterdam is running.

Ontwerpsessie Living Lab Rotterdam

Op dinsdag 8 juni werd de tweede onlinebijeenkomst van Living Lab Rotterdam gehost. De bijeenkomst stond in het teken van ontwerpen. In de sessie bepaalden verschillende stakeholders op welke manier cultureel toerisme in Rotterdam zou kunnen worden vormgegeven en welke stakeholder daar op welk moment een rol in zou kunnen spelen. Tijdens de sessie werd er gebruik gemaakt van een ‘Miro’ bord.

De bijeenkomst werd geleid door Bert Smit, onderzoeker bij Breda University of Applied Sciences. Daarnaast waren stakeholders van diverse Rotterdamse organisaties aanwezig; denk bijvoorbeeld aan Rotterdam Partners, Gemeente Rotterdam, Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed, Rotterdam Festivals en Arttenders. De aanwezigen stonden allereerst stil bij de toeristische visie van de gemeente Rotterdam waarin het volgende wordt gesteld: “Doordat we Rotterdamse wijken ontwikkelen vanuit hun eigen identiteit, creëert dat nieuwe aanleidingen voor toeristen om ook andere gebieden te bezoeken dan de binnenstad.”  Dit riep een zeer belangrijke vraag, die gedurende de sessie telkens terugkeerde, namelijk: ‘’ Hoe kunnen verschillende stakeholders succesvol samenwerken, wanneer toeristen naar gebieden buiten de binnenstad trekken en hoe kunnen we er tegelijkertijd voor zorgen dat de ‘Rotterdammers’ hierin centraal blijven staan maar dat de stad ook bezoekers kan verwelkomen?’’  

Uit de Q-sort die n.a.v. de inception meeting is afgenomen is gebleken dat de stakeholders het grotendeels eens waren over de volgende stellingen waarin cocreatie en samenwerken centraal staan:

  • Bij een participatieve benadering van cultureel toerisme is diversiteit van de betrokken belanghebbenden cruciaal voor een optimale besluitvorming.
  • Om tot duurzaam cultureel toerisme te komen, moet de samenwerking tussen de culturele sector en de toeristenindustrie worden verbeterd.

Onder ander op basis van deze stellingen werd in deze sessie gestart met het werken in het Miro bord. Zo werden de deelnemers uitgedaagd om te reflecteren op de stellingen uit de Q-sort en aan te geven welke stakeholders ze op dit moment in het proces nog misten. Vervolgens werd aan de hand van een brainwriting oefening bepaald welke kennis, ervaring en informatie nodig is om het cultureel toerisme in Rotterdam vorm te geven. Uit deze oefening kwam naar voren dat een deel van deze kennis en informatie pas verzameld kan worden wanneer een keuze is gemaakt voor welke wijk(en), buiten het centrum van Rotterdam waar kansen liggen om cultureel toerisme een boost te geven en daarna de juiste lokale stakeholders te betrekken in het process.

Tot slot werd aan de hand van het Double Diamond model alvast voorzichtig vooruitgeblikt wat de eerste stappen in het proces zouden kunnen zijn om te komen tot een keuze voor specifieke wijken en welke stappen vervolgens gezet moeten worden. Ook werd besproken welke stakeholders in verschillende fases betrokken zouden moeten worden en welke design tools hierbij gebuikt kunnen worden? Al met al was het een interessante sessie waarbij mooie stappen zijn gezet om het proces in te starten. De volgende sessie zal begin september plaatsvinden.

Online aanvangsmeeting om het Rotterdamse Living Lab te presenteren

Op 15 april 2021 werd een online bijeenkomst gehouden om het Living Lab van Rotterdam te presenteren aan verschillende stakeholders uit de regio. Het Living Lab Rotterdam is een van de zes living labs die deelneemt aam het Europese project SmartCulTour, dat door de Europese Commissie wordt gefinancierd in het kader van het H2020-programma. Het doel van de living labs is het aanmoedigen van netwerken tussen belanghebbenden uit het toeristische werkveld om zo tot goede praktijken en innovatieve oplossingen voor duurzaam cultureel toerisme te komen, die tegelijkertijd ook kunnen worden uitgewisseld met andere Europese regio’s.

In samenwerking met citymarketingorganisatie Rotterdam Partners werden voor de ‘inception meeting’ personen uitgenodigd die in hun dagelijkse werk of leven te maken hebben met toerisme, evenementen en leisure maar ook bijvoorbeeld met stedelijke planning. Zo waren onder andere Theater Zuidplein, Rotterdam Festivals, Gemeente Rotterdam en IFFR aanwezig bij de online sessie. Met totaal 15 participanten ging de online meeting van start met een leuke opwarm oefening: ‘’Laat aan de hand van je Microsoft Teams achtergrond zien wat jij onder Rotterdams cultureel toerisme verstaat.’’ Dit leverde een divers palet aan kleurrijke achtergronden op en zorgde daarnaast ook voor een mooi openingsgesprek waar de verschillende participanten van elkaar hoorden wat Rotterdams cultureel toerisme voor hen inhoudt.

Vervolgens gaven Ko Koens en Bert Smit van Breda University of Applied Sciences een uitleg over SmartCultour en de nut en noodzaak van living labs. Ko Koens: ‘’ Om een living lab te laten slagen is het noodzakelijks om de juiste deelnemers aan tafel te hebben die kennis hebben van kansen, mogelijkheden en problemen in wijken en daarnaast kennis hebben van toerisme, cultuur, stadsontwikkeling en infrastructuur. We kunnen niet wachten om de komende tijd met jullie op een interactieve en leuke manier aan de slag te gaan.’’

Om de daad bij het woord te voegen was het volgende onderdeel van de meeting het maken van een moodboard in de app ‘mural’. De deelnemers van de meeting werden uitgedaagd om een collage te maken met foto’s die voor hen Rotterdams cultureel toerisme vertegenwoordigden. Er ontstonden interessante borden, die even later met elkaar werden vergeleken en besproken. Zo merkten de deelnemers op dat op de foto’s die eerder waren geselecteerd door de labmanagers en projectleiders onder andere de maritieme cultuur, die juist zo belangrijk is voor Rotterdam ontbrak. Daarnaast kwamen de deelnemers tot de conclusie dat de 174 nationaliteiten die Rotterdam rijk is juist ook het cultureel toeristische beeld van Rotterdam bepalen.

Tot slot werden interessante interventies op het gebied van cultureel toerisme uit andere steden gedeeld. Zie bijvoorbeeld onderstaand afbeelding die genomen is in Den Bosch tijdens het Jeroen Bosch jaar in 2016. De deelnemers komen begin juni weer bij elkaar in een ontwerpsessie. De focus ligt dan ook op hoe toeristische visie en strategie werkelijkheid worden in een bepaalde wijk of misschien juist wel hoe de werkelijkheid van de wijk en de stad zou moeten leiden tot een zich continu ontwikkelende toerisme strategie.

Photo Jherominus Bosch year 2016. Credits: Brabants Dagblad